Villamedia Community

Oogziekenhuis Rotterdam legt oor te luister in offshore

Wat kunnen de gezondheidszorg en de offshore van elkaar leren? Méér dan je op het eerste gezicht denkt. Kraanschepen en ziekenhuizen hebben weliswaar weinig gemeen, maar de processen achter de schermen zijn soms goed vergelijkbaar. OK Management verdiepte zich in de uitwisseling van kennis en kunde tussen Oogziekenhuis Rotterdam en Heerema Marine Contractors.

 

Het Oogziekenhuis Rotterdam (het enige zelfstandige topzorginstituut voor oogheelkundige zorg in Nederland) werd afgelopen zomer beloond met de ZorgVeiligPrijs van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ). De prijs is bedoeld voor het beste initiatief op het gebied van patiënt - en cliëntveiligheid in de Nederlandse zorg. De IGZ waardeert de wijze waarop het Oogziekenhuis zich op dit vlak laat inspireren door andere bedrijfstakken, zoals de luchtvaart. In het kader van het project Team Resource Management worden alle operatieteams van het Oogziekenhuis door luchtvaartdeskundigen getraind in het (h)erkennen van risico's, de rol van de hiërarchie en het werken in teams.

Momenteel blikt het Oogziekenhuis over de muur van de offshore olie- en gasindustrie en heeft inmiddels diverse veiligheidsmethodes van Heerema Marine Contractors overgenomen. Andersom vergroot Heerema de oogheelkundige kennis van zijn professionals met behulp van het Oogziekenhuis.

 

Oog voor veiligheid

Dirk de Korne, adviseur veiligheid van het Oogziekenhuis Rotterdam, is begrijpelijk trots op de IGZ ZorgVeiligPrijs. “Een mooie beloning voor de consequente wijze waarop wij werken aan het vergroten van de veiligheid.” Het gespecialiseerde ziekenhuis is een paar jaar terug een innovatieve weg ingeslagen om best practices onder de aandacht van de medewerkers te brengen, namelijk door zich ook te laten inspireren door voorbeelden van buiten de eigen branche.

“Blikveldverruimend,” stelt Dirk de Korne. Al tijdens zijn studie Gezondheidswetenschappen werd hij geconfronteerd met de overlap in veiligheid in verschillende sectoren. “Bepaalde criteria gelden overal. Zoals het ontwikkelen van parameters om te kunnen meten hoe het met de (on)veiligheid in de organisatie is gesteld, het opstellen van protocollen en procedures voor een meer gestructureerde aanpak van veiligheid en het inbouwen van een ‘oog voor veiligheid’ in de bedrijfscultuur.”

 

Levensbelang

Om cruciale topics zo objectief mogelijk te toetsen, vindt De Korne het interessant het gezichtsveld te verbreden naar buiten de grenzen van de eigen organisatie. Door de luchtvaart werd het Oogziekenhuis geïnspireerd tot onder meer de time out procedure: een kort controlemoment voorafgaand aan de operatie, waarop de betrokken teamleden samen de ingreep doornemen, congruent aan check-double check in de cockpit van het vliegtuig, vóór het opstijgen.

Nu neemt het Oogziekenhuis een kijkje achter de schermen bij Heerema Marine Contractors (HMC), wereldleider in de offshore olie- en gasindustrie. “Ons ziekenhuis is dichtbij de Rotterdamse havens gevestigd, vandaar dat onze blik al snel op de offshore viel,” motiveert Dirk de Korne. Maar ook gevoelsmatig ligt de offshore niet ver verwijderd van de ziekenhuiswereld, hoewel dat op het eerste gezicht misschien anders lijkt. Immers… kraanschepen en ziekenhuizen hebben toch weinig gemeen? Maar beide organisaties hebben te maken met complexe handelingen en hoge risico’s op menselijke en/of financiële schade. Uit dat gezichtspunt is structurele aandacht voor risico’s in beide sectoren van levensbelang.

 

Minder angst, meer veiligheid

“Piepers in het rek en de stap in een andere wereld,” omschrijft Dirk de Korne kort en krachtig hoe – op Rotterdamse wijze – de daad bij het woord werd gevoegd. Een afvaardiging van acht professionals vanuit het Oogziekenhuis (een dwarsdoorsnede vanuit de organisatie, waaronder een OK-medewerker, oogartsen facilitaire medewerker) bracht eind 2008 twee bedrijfsbezoeken aan het grote kraanschip Hermod, dat toen in de Rotterdamse haven lag. Daar was een voorbereidend contact aan voorafgegaan met Caspar Berends, Core Competence Leader Mechanical Engineering bij Heerema Marine Contractors. Deze stond vrijwel meteen positief tegenover het uitwisselen van kennis en ervaring met het Oogziekenhuis, mede vanwege zijn persoonlijke link. “Mijn echtgenote werkt daar,” vertelt hij. “Aan onze eettafel worden de werkwijzen in ons beider organisaties soms op kritische wijze besproken.”

Maar ook op een andere manier had Berends kennis gemaakt met de wereld van het Oogziekenhuis, namelijk als patiënt. Anderhalf jaar terug werden bij Berends zogeheten implantlenzen geplaatst, een methode om bij- of verziendheid te corrigeren. Hij raakte positief gestemd door de wijze waarop het Oogziekenhuis zich inspande voor het wegnemen van angstgevoelens bij de patiënt voorafgaand aan de operatie. “Dit is vergelijkbaar met de wijze waarop wij onze mensen trainen, voordat ze aan boord komen van een kraanschip of boorplatform. Daardoor voelen ze zich zekerder. Zo’n gedegen voorbereiding beschouw ik als een belangrijk onderdeel van veiligheid.”

 

Chapeau

Dirk de Korne roept een opvallende eyecatcher in herinnering die hem bij het bezoek aan de Hermod opviel: de twee kleuren offshore helmen. Bij Heerema draagt iedere medewerker die korter dan een jaar in dienst is, een groene helm. Alle andere medewerkers hebben een oranje helm op. Zo is in één oogopslag te zien of iemand een zekere dosis ervaring heeft of niet. “Dit voorbeeld hebben we overgenomen in het Oogziekenhuis, alleen in de vorm van mutsen,” vertelt De Korne. “In de operatiekleding ziet iedereen er hetzelfde uit. Dankzij onze contacten met Heerema draagt de vaste crew in de operatiekamers nu een blauwe muts en krijgen alle bezoekers – van externe vertegenwoordiger tot onze eigen ziekenhuisdirecteur – een geel exemplaar. Zo weten we altijd of iemand hier thuishoort of niet.”

 

Eén lijn trekken

Dirk de Korne is tevreden over de vrij soepele wijze waarop dit nieuwe kledingvoorschrift is geaccepteerd in de OK. “Vooral degenen die hebben deelgenomen aan het bedrijfsbezoek aan de Hermod, waren sneller overtuigd van de toegevoegde waarde van deze maatregel. Inmiddels is gelukkig iedereen doordrongen van het nut hiervan. De aanwezigheid van bezoekers beïnvloedt de veiligheid op de operatiekamers en dus ook die van de patiënt. Nu duidelijk te zien is wie al dan niet werkzaam is in het operatiecomplex, weten medewerkers direct of zij extra alert moeten zijn op iemands aanwezigheid.”

Een tweede aandachtstrekker voor Dirk de Korne en de andere bezoekers vanuit het Oogziekenhuis aan de Hermod waren de markeringen op de vloer van het kraanschip. De concrete betekenissen hiervan – de locatie waar opslag neergezet kan worden, het aangeven van drempels en het looppad – waren een voorbeeld voor het ziekenhuis. De Korne vertelt dat er in de operatiekamers ook lijnen op de vloer zijn aangebracht om de meest ideale plek voor de operatietafel aan te geven: precies onder de schone luchtstroom vanuit het plafond.

 

Maximaal profijt van oogapparatuur

Andersom heeft Heerema Marine Contractors ook al concreet voordeel ontleend uit de contacten met de medische wereld. “In de offshore werken zogenoemde medics, verpleegkundigen die verantwoordelijk zijn voor de medische verzorging en opvang van medewerkers op een offshore platform in geval van ziekte of ongeval. Twee van onze medics hebben enkele dagen stage gelopen in het Oogziekenhuis,” vertelt Caspar Berends. “Voor hen was een speciaal programma ontwikkeld, gericht op het, onder andere, vakkundig omgaan met de oogonderzoekapparatuur. Dankzij deze training zijn ze nu in staat de technische mogelijkheden beter te benutten.”

 

Verschil versus overeenkomst

Aanvullend op deze tastbare voorbeelden van kennisuitwisseling hebben Dirk de Korne en Caspar Berends ook het voornemen om op langere termijn samen te werken. Zowel de overeenkomsten als de verschillen tussen hun beider organisaties beschouwen ze hiervoor als een goede basis.

Maar wat een verschilpunt of juist een gemeenschappelijk kenmerk is, daarop hebben ze ieder een eigen kijk. Volgens Dirk de Korne is de werkcultuur in de offshore anders dan in het ziekenhuis. “Aan boord van een schip of boordplatform werkt meer ongeschoold personeel dan in onze organisatie. Dat maakt het gemakkelijker om medewerkers te instrueren hoe bepaalde klussen uitgevoerd moeten worden. Die hiërarchische aansturing werkt juist averechts – contraproductief – in onze bedrijfscultuur met veel hoogopgeleide professionals. Een directieve ‘zo moet het’-benadering past daar niet bij. De artsen in het Oogziekenhuis verlangen uitgebreide uitleg en motivaties en moeten ‘verleid’ worden tot verandering, alvorens ze bereid zijn een bepaalde werkwijze te accepteren,” luidt zijn ervaring.

Caspar Berends, op zijn beurt, ziet juist de overeenkomst in de personeelsopbouw van offshore en ziekenhuis. “Beide werken we met multidisciplinaire teams. Bij ons in de vorm van kapitein, superintendent, assistent-superintendent en uitvoerenden. In het ziekenhuis in een samenstelling van chirurg, anesthesist en operatieassistenten. Volgens mij zijn de bijbehorende krachtenvelden en de verdelingen van verantwoordelijkheden één op één vergelijkbaar.”

 

Verschillende schaalgrootte, dezelfde insteek

Waar beide heren het roerend over eens zijn, is de noodzaak om risico’s voor de veiligheid in een zo vroeg mogelijk stadium te melden. Zowel het Oogziekenhuis als Heerema werken hiervoor met een geautomatiseerd Veilig Incident Melden (VIM)-systeem, dat het mogelijk maakt om vanaf een grote verscheidenheid aan locaties in te loggen om (bijna)fouten door te geven aan een centraal meldingspunt. Bij Heerema, wereldwijd actief, betekent dat internationale bereikbaarheid. In het Oogziekenhuis houdt dit in dat er vanaf iedere afdeling (en ook vanuit de OK) kan worden ingelogd om (bijna)incidenten te signaleren.

 

Preventief signaleren

In het Oogziekenhuis heerst soms nog wat huiver om zaken, die afwijken van de gewenste werkwijze, aanhangig te maken,” erkent Dirk de Korne. “Er kleeft nog te veel een zweem van ‘klikken’ om heen. Het kost tijd om dat weg te nemen. Het is echter wel wenselijk dat dit lukt, want het is belangrijk dat onze zorgverleners in de eigen werkomgeving incidenten en (bijna)fouten kunnen doorgeven, zonder bevreesd te hoeven zijn voor individugerichte sancties. Anders bestaat het gevaar dat missers pas aan de orde komen als er als iets fout gelopen is en in dat stadium valt er niets meer te veranderen. Juist preventief signaleren dat er iets mis kán gaan, helpt gevaarlijke situaties te voorkomen. Als soortgelijke signalen voortdurend binnen komen, is dat een teken aan de wand voor extra aandacht. Wij spannen ons in voor een omslag in onze bedrijfscultuur, waarin veiligheid niet pas ervaren wordt als het misgaat, maar van tevoren.” Een stijging van 309 procent van (bijna)incident meldingen in de achterliggende twee jaar, vindt Dirk de Korne een stap in de goede richting.

 

Oog voor risico’s

Ondanks alle inspanningen op veiligheidsgebied mag de aandacht niet verslappen, vindt Dirk de Korne.  “In het Oogziekenhuis vinden op jaarbasis 15.000 operaties en 150.000 poliklinische behandelingen plaats en na de invoering van de time out vond vorig jaar toch een  linksrechtsverwisseling plaats. Bij analyse bleek dat de time out niet was uitgevoerd. We hebben geleerd dat je er met alleen procedures niet bent. Risico management is een zaak van voortdurende aandacht en vraagt een werkelijke cultuurverandering. Dat duurt jaren.”  

 

Dodelijk

Een overtuiging waarin beide heren elkaar hebben gevonden, is het feit dat fouten maken helaas  nooit voor 100 procent te voorkomen is, wel streven wij daarnaar. Dirk de Korne: “Niet voor niets bestaat de uitdrukking: fouten maken is menselijk. Maar je moet er wél iets van leren! Het kan – letterlijk – dodelijk zijn om je ogen te sluiten voor gemaakte missers.”

Om veiliger te kunnen werken, vinden De Korne en Berends het belangrijk om zo nu en dan ervaringen te delen met andere bedrijfstakken, voornamelijk omdat dit bijdraagt aan het voorkómen van bedrijfsblindheid. Geen van tweeën leiden ze aan het not invented here-syndrome. “Als je je ogen sluit voor de vindingen van anderen, moet je iedere keer het wiel opnieuw uitvinden,” vindt Caspar Berends. “Zowel Heerema als het Oogziekenhuis schroomt niet om externe hulp in te roepen bij het bedenken van oplossingen voor concrete problemen. Dat brengt het veiligheidsmanagement van ons beider organisaties op een hoger niveau. Ik zou alle bedrijven willen aanraden van die vorm van synergie te profiteren.”