Villamedia Community

Klassieke zang in behandel- en verpleegcentrum Mechropa:

Diva Dichtbij zingt voor “mensen zonder muurtje”

 

Door Nynke Feenstra

 

Op de afdeling Seinpost zit het publiek in rolstoelen klaar. Ze zijn langs de wanden van de huiskamer opgesteld door medewerkers van behandel- en verpleegcentrum Mechropa aan de Scheveningseweg. Ondersteund door kussens en met de voeten rustend op steunen, wachten de negen hoogbejaarden gelaten af. Twee van hen zitten met het hoofd voorovergebogen te slapen. De enige levendigheid komt van de verzorging. Verpleegsters in wit uniform zijn bij het keukenblok in de weer met het klaarzetten van glazen sap en schalen koekjes. Het wachten is op Diva Dichtbij, die vandaag in de lege ruimte in het midden van de huiskamer zal optreden.

 

Als diva Pieternel van Amelsvoort in haar zeegroene jurk met stroken een grappig ogend karretje binnenrijdt, dat is versierd met plastic bloemen en vogeltjes, krijgt ze geen reacties. Een man van ver over de tachtig zit zelfs met zijn rug naar het gebeuren toe in een blaadje te lezen. Hij toont geen interesse in wat er om hem heen gebeurt. Het eerste wat Van Amelsvoort doet, is iedereen een hand geven. Hierbij moet ze iets door de knieën om de mensen in de ogen te kunnen kijken. Achteraf zal ze vertellen dat ze tijdens de voorstelronde even aftast wat haar toeschouwers nog kunnen. Onder het publiek zijn namelijk ook mensen die door een hersenbloeding halfzijdig verlamd zijn. Ze kunnen bijvoorbeeld nog maar één arm bewegen en zijn hun spraakvermogen kwijt.

 

Onder het met bloemen en vogeltjes opgetuigde karretje zit een muziekinstallatie verstopt. Pieternel zet pianomuziek op en begint met een lied van Brahms. Haar krachtige stem vult de ruimte. De man die ongeïnteresseerd leek, draait zich half om op zijn stoel en heft met een lachend gezicht zijn wijsvinger. Van Amelsvoort steekt ook haar wijsvinger naar hem op en even raken de vingers elkaar. De man glundert. Daarna loopt zij zingend door en kijkt een andere toeschouwer in de ogen. Deze mevrouw lijkt daar niet zo van gediend te zijn. Voor het volgende lied vraagt ze wie er van klassieke muziek houdt. Eén mevrouw reageert heel enthousiast. De klassiek geschoolde zangeres zingt twee schitterende liederen van Puccini.  Als ze daarna Carmen in zet, draait de meneer aan het tafeltje zich weer naar haar om en heft zijn glas sap. De Diva knielt al zingend bij neer en kijkt hem in de ogen. De man tuit zijn lippen en steekt vervolgens plagend zijn tong uit. Als de Diva opstaat, krijgt ze een handkusje.

 

Beroerte

Het is niet de eerste keer Diva Dichtbij in Mechropa optreedt. Er zijn hiervoor al drie diva’s geweest en één divo. Ingrid de Jong, coördinator activiteitentherapie, organiseert ook andere muziekoptredens in het revalidatiecentrum, maar Diva Dichtbij vindt ze heel bijzonder. “Het optreden is intiem en de diva’s maken contact met onze bewoners. Wij hebben hier veel ouderen die een beroerte hebben gehad. Ze zijn deels verlamd, kunnen niet meer praten, zijn vaak ook van karakter verandert. Dat is niet alleen voor henzelf moeilijk, ook voor hun partner. Bij een vorig optreden was een echtpaar aanwezig. Sportieve mensen, die heel actief waren en gezond leefden. Dat was voorbij na een hersenbloeding bij mevrouw. Tijdens het optreden zag ik ze samen genieten. De Diva maakte zelfs een dansje met haar man. Toen het paar daarna weer naast elkaar zat, zag ik ze denken: dat deden wij vroeger samen. Daar kunnen ze niet meer over praten, maar je weet, op dat moment staan ze weer even heel dicht bij elkaar. Onze bewoners zitten met heel veel emoties. Zo’n optreden maakt iets bij ze los.”

 

Als de Diva het lied ‘Que sera, sera’ zingt, lijkt iedereen in de huiskamer tot leven te komen. Eén van de slapende dames is wakker geworden en zingt het refrein mee. Een kogelronde man die zijn mond niet goed meer kan sluiten en bewegingsloos in zijn rolstoel zit, verrast de Diva door opeens luid “Ja” te antwoorden op de vraag of ze een lied van Mary Poppins zal zingen. Na het gedicht ‘Zo’n idee’ van Toon Hermans, over hoe het er in de hemel aan toe zou kunnen gaan, wordt zelfs enthousiast geklapt. Een mevrouw doet dit door met haar goede hand op het tafeltje van haar rolstoel te slaan. En mevrouw Kievit, de vrouw die in het begin nogal terughoudend was, zingt de hele tekst van ‘Ich weiss, es wird einmal ein Wunder geschehen’ mee, terwijl de diva bij haar rolstoel knielt. De apathie is verdreven.

 

Als het optreden is afgelopen, vertelt mevrouw Kievit (87) dat ze het zo prachtig vond, omdat ze veel liederen van vroeger kent. “Ik ben nog niet zo oud dat ik de tekst niet meer ken”, grapt ze. Dat de Diva zo dicht bij haar kwam zitten en ze daardoor in het middelpunt van de belangstelling kwam te staan, dat “ging helemaal vanzelf”. “Muziek maakt gelukkig,” zegt zij.

 

Uitbundiger

Pieternel geeft diezelfde middag een tweede optreden op een andere afdeling. Daar zijn behalve de bewoners, ook partners en verwanten bij. Het gaat er uitbundiger aan toe en er wordt gedanst. De 99-jarige mevrouw Gulaij oogt breekbaar en tenger in haar eetkamerstoel. Haar donkere ogen glinsteren als ze zegt dat ze het optreden “zowel fijn als opwindend” vond. De andere vragen laat ze liever aan haar dochter over. “Een jaar geleden woonde ze nog thuis”, vertelt Ineke Schaap. “Ze keek toen nog tv en las een boek. Dat wil ze niet meer, ze is op. De bewoners zitten hier de hele dag. Ze nemen zelf het initiatief niet meer. Er zijn wel activiteiten, maar velen kunnen daar niet meer aan meedoen. Diva Dichtbij haalt ze uit hun isolement. Mensen genieten van de persoonlijke benadering, die aandacht hebben ze zó nodig.”

 

In de afschminkruimte vertelt Pieternel naderhand dat het soms hard werken is om contact te krijgen. “Bij het eerste optreden was bijvoorbeeld een mevrouw die niet kon reageren. Op een gegeven moment merkte ik dat zij mij vasthield met haar ogen. Toen ben ik bij haar blijven staan zingen en aan de rust die zij uitstraalde, voelde ik dat het goed was”. Als het contact er eenmaal is, krijg je er heel veel voor terug, vindt Pieternel. “Ik heb bij het eerste optreden heel veel pret gehad met die meneer die eerst met zijn rug naar me toe zat, en daarna steeds zijn vinger opstak en vrolijk begon te flirten. Ook is mij de blijdschap bijgebleven van een mevrouw die niet meer kon praten, maar veel wakkerder was dan haar leeftijdgenoot naast haar die nog wel alles kon. Deze mensen hebben geen muurtje meer. Je wisselt iets non-verbaals uit wat zó puur menselijk is. Ik vind het heerlijk om te doen.”

 

Diva Dichtbij is genomineerd voor de Helpende Hollander Award 2009 van de EO. De bekendmaking van de drie winnaars is op eerste kerstdag.  

 

Kadertekst:

Diva Dichtbij is in 2007 opgericht door Pieternel van Amelsvoort. Tijdens een vakantie bij 'Les Gaillards' (vakantiehuis voor terminaal zieken) ontdekte zij dat ze door haar zang in combinatie met direct contact, mensen dichterbij hun gevoelens kon brengen. “Waarom doe ik dit niet ook in Nederland?” vroeg ze zich af. Zo is Diva Dichtbij, zingen aan de rand van je bed, ontstaan. Het aantal optredens is snel gegroeid. Van zestien in 2007 naar 117 in 2009. De vraag komt vooral vanuit verpleeghuizen. Inmiddels zijn er vijf professionele zangers aan Diva Dichtbij verbonden. Iedere diva of divo krijgt een training in het gevoelig worden en kunnen reageren op non-verbale signalen van mensen die door een lichamelijke ziekte zijn beperkt.